شما در حال مشاهده نسخه آرشیو می باشید.

روح تشریع در اسلام

<
>

كند، اما مراجعۀ‌ او، برخلاف‌ حكمِ‌ وضعی، برای‌ كشف‌ و شناخت‌ موضوع‌ و آگاهی‌ از جنبه‌ها و جهات‌ آن‌ است.

(26)تفاوت‌ دیگر آنكه‌ اختیار حكم‌ شرعی‌ از منابع‌ آن‌ الزامی‌ است، برخلاف‌ اقتباس‌ حكم‌ وضعی‌ كه‌ قانونِ‌ برگرفته‌ را به‌ ارادۀ‌ قوۀ‌ قانون‌گذار وامی‌نهد و الزامی‌ برای‌ صدور آن قایل‌ نیست.

آخرین‌ منبع‌ از منابع‌ شریعت، عقل‌ است كه‌ در عین‌ حال‌ منبع‌ قوانین‌ موضوعه نیز هست. اما عقل‌ در شریعت‌ غالباً پایۀ‌ عقیده‌ و مسائل‌ اعتقادی‌ تلقی‌ می‌شود. همچنین‌، با توجه‌ به‌ این‌ اصل‌ كه‌ «هرچه‌ عقل‌ حكم‌ كند شرع‌ نیز بدان‌ حكم‌ كند» مبنای‌ كشف‌ احكام‌ الهی‌ است. ولی‌ در احكام‌ وضعی، حكم‌ عقل‌ و نظرِ عقلا گسترده‌ترین‌ منبع‌ است. با این‌ همه، چون‌ این‌ احكام‌ و آرای عقلا ناظر به‌ برآوردن‌ نیازهای‌ انسان‌ است،‌ برنهادۀ انسان‌ به‌ حساب‌ می‌آید.

5. اصول‌ كلی‌

(27)در مقایسۀ‌ قانون‌گذاری‌های‌ معاصر با روح‌ شریعت‌ اسلامی‌ متوجه تفاوت‌ دیگری‌ در اصول‌ كلی‌ می‌شویم‌ كه‌ نتیجه‌ طبیعی‌ تفاوت‌ در مبناست.

الف. فقه‌ اسلامی در عبادات‌ و معاملات، تا حدود زیادی‌ نیت‌ را ملاك‌ مطلق‌ قرار می‌دهد، حال‌ آنكه‌ قانون‌گذاری‌های‌ جدید به‌‌گونه‌ای‌ آشكار مدخلیت‌ آن‌ را محدود می‌دانند. نیت‌ در اسلام‌ هدف‌ و جان‌مایۀ‌ عمل‌ و نتیجۀ‌ مترتب‌ بر آن‌ ملاكِ‌ محاسبۀ انسان‌ است‌ و هیچ‌ عملی‌ بدون‌ آن‌ پذیرفته‌ نمی‌شود. نیت‌ در معاملات، از‌جمله‌ عقود و ایقاعات، نقشی‌ اساسی‌ دارد و ما در اینجا، من‌ باب‌ اختصار، به‌ یادآوری‌ تفاوت‌ میان‌ اضطرار و اكراه و درستی‌ عقد در حالت‌ اضطرار و نادرستی‌ آن‌ در صورت‌ اكراه، بسنده‌ می‌كنیم‌ و می‌بینیم‌ اسلام‌ تا چه‌ مایه‌ به‌ مسائل‌ روان‌شناختی

33