شما در حال مشاهده نسخه آرشیو می باشید.

سورۀ همزه

<
>

عذاب با آتش گاه مادی است و گاه معنوی. عذاب مادی همان سوزاندن جسم با آتش است و عذاب معنوی سوزاندن قلب است، مانند حسد و احساس اهانت و خواری و ناکامی و شکست. شعله‌های این آتش دل را می‌سوزاند. در این باره به همین اندازه بسنده می‌کنیم، قرآن و آیه به قدر کافی روشن هستند.

(186)مطلبی که دوست دارم بگویم این است که شیوۀ تفسیر قرآن در گذشته ناظر به تفسیر در سیاقی خاص بود. قرآن را در پیوند با مجازات تفسیر می‌کردند و جزا هم احساس به قیامت و آخرت را زنده نگه می‌داشت. فی‌المثل آیات «وَ ما تُنفِقُوا مِن خَیرٍ یُوَفَّ إلَیکُم وَ أَنتُم لا تُظَلمُون»«76» و «مَن ذَا الَّذِی یُقرِضُ اللّهَ قَرضاً حَسَناً فَیضاعِفَهُ لَهُ»«77» را که وعدۀ جزای احسان می‌دهد، چگونه تفسیر می‌کردند؟ می‌گفتند که این آیات دربارۀ سعادت اخروی و به بهشت رسیدن انسان است و پاداش آخرت نیکوتر است. این آیات را ناظر به آخرت تفسیر می‌کردند. اما چه مانعی هست که مفهوم جزا دادن را وسیع‌تر از مفهوم آخرت بگیریم؟ یعنی به شکلی تفسیر کنیم که هم شامل آخرت باشد و هم دنیا. به طور مثال آیۀ «وَ ما تُنفِقُوا مِن خَیرٍ یُوَفَّ إلَیکُم وَ أَنتُم لا تُظَلمُون» را به این ترتیب تفسیر کنیم که افزون بر پاداش حسنات و ثوابی که خداوند به ازای نیکی‌های بندگان در نظر گرفته است، انسان نیکوکار پاداش عمل خود را در این دنیا هم می‌بیند. در توضیح باید بگوییم که ما در جامعه زندگی می‌کنیم. در جامعه مرحله‌ای از مراحل تمدّن و مدنیت جریان دارد. همۀ افراد جامعه از این تمدّن برخوردارند و از مظاهر این تمدّن مانند آب و برق و راه و تندرستی و امنیت بهره‌مندند. درجۀ مدنیت و تمدّن یک جامعه نتیجۀ چه چیزی است؟ تمدّن در جامعه

124